Na enkele magere jaren trekt de markt weer aan, dat is een ding dat duidelijk naar voren komt uit de gesprekken met verschillende juridische werving- en selectieburcaus. Ruud Harinck (Voxius): "Bij het bedrijfsleven en de advocatuur zijn de bezuinigingen voorbij en zien we weer meer verschuivingcn. Je kunt natuurlijk nog zoveel bezuinigen, het meeste juridische werk blijft gewoon liggen. Ook bij de vaste banen zit beweging, al gaat dat nog schoorvoetend. De vraag is in ieder geval weer terug. Toch zie ik ook bedreigingen voor juristen. Door de steeds verdergaande intemationalisering is het voor grote ondernemingen minder belangrijk dat hun bedrijfsjuristen in Nederland zijn opgeleid. Op veel legal departments bij multinationals in Nederland werken steeds vaker - hele goede - buitenlandse juristen. Wij hebben vorige week nog een Engelse jurist geplaatst voor een onderneming in Rotterdam. Toch een mooie senior legal counsel positie die niet naar een Nederlander gaat, hetgeen we steeds vaker gaan zien." 

Friso van Deursen (Legal People): "Vanaf januari zien wij een hele duidelijke groei in de vraag naar juridisch personeel en groeit ook de wil om te verkassen. Men is niet meer bang om de 'last in' en zodoende 'first out' te zijn en vaste banen worden daarom weer opgegeven voor een nieuwe uitdaging. De afgelopen jaren heeft onze sector zich vooral beziggehouden met vervanging maar nu zijn bedrijven weer op zoek naar uitbreiding. Logisch, want door de vergrijzing gaan er meer mensen met pensioen dan er via horizontale instroom en universiteiten beschikbaar zijn." Eelco Stuut (USG Juristen): "De markt wordt absoluut weer krapper. Bepaalde specialismen waren al schaars en dat is zeker niet minder geworden. Dan denk ik bijvoorbeeld aan specialismes als aanbestedingsrecht, staatssteun, ICT en pensioenrecht. De vraag naar andere specifieke kennis op deelgebieden van governance en compliance neemt ook toe." Remco Abeln (NIG Onder nemingsrecht): "Onder meer de markt voor M&A-juristen lijkt terug te komen. Binnen de interim-, werving en selectiebranche merken we vooral dat bedrijven die het een tijdje zelf hebben geprobeerd, ons nu weer volop inschakelen. Alleen social media als Linkedln zijn niet voldoende om aan goede mensen te komen; dan ben je in een beperkte groep puur op harde criteria aan het matchen en draait het minder om de persoon erachter."

Inhouse of uitbesteden?

Daarbij blijft het voor veel bedrijven de vraag of het beter is om juridisch werk inhouse te doen of uit te besteden. Harinck: "Dat is al jaren onderwerp van discussie bij veel bedrijven, maar toch wordt daar nog steeds te weinig constructief over nagedacht. Wat me opvalt is dat bedrijfsjuridische afdelingen zelden bij elkaar in de keuken kijken; het wiel wordt steeds opnieuw uitgevonden. Men kan echter ontzettend veel van elkaar leren, aI was het alleen maar op het gebied van prijsafspraken met de advocatuur. Door een verdere juridisering van de maatschappij krijgen deze afdelingen alleen maar meer op het bordje. Daarom is het aan te raden over structurele oplossingen na te denken." Abeln: "Ik vind het opvallend dat in de afgelopen jaren, vanwege bezuinigingen, veel juridisch werk gewoon niet werd gedaan en bedrijven zich beperkten tot het hoogstnoodzakelijke, daarbij meer risico's nemend. Op zich natuurlijk geen probleem zolang je de risico's in ieder geval in kaart hebt." Is de herstellende arbeidsmarkt ook zichtbaar in een verschuiving van flexibele arbeidsplaatsen naar vaste banen? Volgens Stuut is er bij bedrijven eerder sprake van een bewustere manier van verdeling tussen vast en flexibel. "Bepaalde bedrijven en kantoren zijn hun tijd vooruit en houden rekening met het tekort op de arbeidsmarkt, door inhouse juristen aan zich te blijven binden. Waar mogelijk wordt er uitbesteed, vooral daar waar op kostenreductie wordt gestuurd. Er treedt in zekere mate flexibilisering op." Van Deursen: "Interimjuristen zetten we in toenemende mate ook bij de advocatuur in. Daar heerste voorheen nog wel de angst dat kennis zou weglekken en natuurlijk is het een relatief dure oplossing. Om de continui'teit te waarborgen zijn interimmers ook voor de advocatuur een goede oplossing. Kleinere kantoren willen expertise inhuren die ze zelf niet hebben en bij grote kantoren is behoefte aan een flexibele schil."

Detachering van advocaten

De afgelopen jaren hebben we een ontwikkeling gezien waarbij advocatenkantoren hun medewerkers - en soms zelfs partners - detacheerden bij hun grote clienten voor een zeer laag tarief. Zo bleef het personeel aan het werk, deed men en passant waardevolle werkervaring op terwijl clienten relatief goedkoop aan hooggeschoold juridischpersoneel werden geholpen. "Enigszins opportunistisch was dat wel van de advocatenkantoren", aldus Harinck. "Op het moment dat het bij bedrijven niet druk was, boden kantoren hun medewerkers als interim personeel aan maar nu het weer drukker wordt halen kantoren massaal hun medewerkers terug. Overigens gaat het nog steeds maar om een heel klein gedeelte. Voor inhouse juridisch werk is een competentieprofiel nodig dat advoeaten negen van de tien keer niet hebben. Bij de stap naar het bedrijfsleven moeten advocaten een hoop streken afleren. Voor advocaten is de detachering bij clienten overigens wel sterk aan te raden; je leert van binnenuit hoe een bedrijf werkt." Abeln: "Ik raad kantoren dan ook aan om die detachering onderdeel te laten uitmaken van het opleidingsprogramma, door jonge juristen stages te laten lopen bij de client. Zo kan het een structureel onderdeel worden van de dienstverlening. Nu zijn het voornamelijk de onervaren juristen die worden gedetacheerd. Vervolgens zien wij advocatenkantoren die ervaren interimjuristen inhuren om de gaten te vullen. In feite natuurlijk een ietwat vreemde situatie."

De jurist anno 2011

Door detachering bij clienten komen advocaten in aanraking met de meer praktische kant van het juridische vak. Die kennis van de business is een van de vele soft skills die door opdrachtgevers wordt gevraagd. Wat zijn de andere competenties die een jurist anno 2011 moet hebben? "Er is grote behoefte aan juristen met goede communicatieve vaardigheden", aldus Van Deursen. "Juristen die hun interne opdrachtgever echt begrijpen. Juridische kennis wordt tegenwoordig als vanzelfsprekend beschouwd; het draait nu om persoonlijke competenties. Die zijn echter wel lastiger te toetsen. Bij een advocaat kijk je bijvoorbeeld naar de manier waarop hij het werk genereert; vaart iemand vooral op clienten die door kantoor worden aangedragen of gaat iemand zelf de boer op om werk te zoeken?" Harinck: "Ten aanzien van de eisen die aan juristen worden gesteld door bedrijven, valt me op dat er veel wordt geklaagd over het gebrek aan flexibiliteit bij kandidaten. De work-life balance is heilig, men is niet meer bereid om voor een nieuwe werkgever naar een andere provincie of een ander land te verhuizen en te lang reizen wordt ook niet geaccepteerd. Wanneer je echt iets ambieert, dien je daar toch een aantal jaren wat voor op te offeren, zo stellen de bedrijven op hun beurt. Prima, maar stel daar dan wel een goede beloning tegenover. Met betrekking tot salarissen wordt erg krenterig gedaan in Nederland. Stel je de eisen, wees dan ook bereid ervoor te betalen." Stuut: "Dat herken ik zeer. Daar waar voorheen de discussie met onze opdrachtgevers zich ontspon rondom zowel prijs als kwaliteit, zie je een duidelijke accentverschuiving naar de prijs van de diensten. Afhankelijk van de alternatieven die de opdrachtgever heeft, komt na de prijs ook de kwaliteit in meerdere of mindere mate aan bod. Bij de overheid groeit het aantal aanvragen naar ervaren juristen. De prijs is dan minder van belang, alhoewel veel opdrachten vallen binnen raamovereenkomsten waarin de maximumtarieven veelal vast liggen."

 

Abeln denkt dat de discrepantie tussen het salaris dat men bereid is te betalen en de eisen die daarvoor worden gesteld, ook deels een generatiekwestie is. "Laatst gaf een trainer/coach een passend voorbeeld: een 50-jarige advocaat-partner van een groot kantoor die gewend is om dag en nacht klaar te staan, kijkt raar op als een jongere werknemer eerder naar huis gaat omdat hij naar de bioscoop wil. Het nieuwe werken gaat echter onherroepelijk zijn intrede doen; daarbij ook de wens om prive en werk in balans te houden. Zeker in de krappe markt die we gaan zien."

 

"Investeren in jonge juristen"

Volgens Lennart van den Belt, directeur van Brunel Legal, zal er op de langere termijn zeker weer krapte ontstaan. "Op de korte termijn niet; de mobiliteit neemt alleen toe en daardoor lijkt het alsof de arbeidsmarkt ook ruimer is. Op de langere termijn is het krapper worden van de markt een feit en daarmee groeit ook de bereidheid om te investeren in jonge juristen. Met name vanuit de financiele dienstverlening zien we de vraag toenemen en dat is toch wel de voorloper van een aantrekkende economie. Op termijn zullen de andere branches volgen." Door de crisis is duidelijk het besef ontstaan dat een flexibele schil meer voordelen biedt dan het direct aannemen van juristen in vaste dienst. Door middel van zo'n schil kunnen de schommelingen in vraag en aanbod beter worden gemanaged." 

 

Wij spraken met:

• mr. Ruud Harinck, managing partner Voxius

• mr. Friso van Deursen, partner Legal People

• mr. Eelco Stuut. operationeel directeur USG Juristen

• Remco Abeln, directeur NIG Ondernemingsrecht

• mr. drs. Sacco van der Velde, partner Ebbinge & Company

• mr. Herman Bosma, partner Legal-Partner

• Lennart van den Belt, directeur Brunel Legal

 

Meer inhouse

"Bedrijven zijn zich heel duidelijk aan het orienteren of men de stap maakt van uitbesteding naar inhouse", aldus Herman Bosma van Legal-Partner. "De kosten voor externe juristen lagen toch vaak vrij hoog, zodat er nu weer vacatures voor bedrijfsjuristen ontstaan. Doet men het toch outhouse, dan is de prijs doorslaggevend. Er wordt heel veel geshopt. Grote kantoren zullen daarom hun strategie moeten herdefinieren. Voor de arbeidsmarkt betekent het dat advocaten zich bijvoorbeeld tevens als interimjurist zullen inzetten." Bosma ziet in tegenstelling tot zijn collega's wel een redelijke vraag naar hbo-juristen ontstaan. "Die zijn toch pragmatischer, meer hands on. Voor veel werk is begrip van de materie noodzakelijk, maar zijn academici te duur. In toenemende mate worden paralegals ingezet, bijvoorbeeld bij het inrichten van datarooms voor M&A. Met de groeiende overnamemarkt liggen daar de kansen voor hbo'ers. "Daarnaast is de feminisering van het vak een feit. Op zichzelf een hele goede ontwikkeling, maar opdrachtgevers die bijna volledig vrouwelijke juridische afdelingen hebben komen toch soms in de knoop met de zwangerschapsverloven. Vandaar dat men zich wil verzekeren van een flexibele schil. Zelfs binnen het notariaat zien we de vraag naar juristen weer toenemen, terwijl die een hele lange periode toch helemaal is weggeweest. Het wordt een interessant jaar."

Crisis?

Bedrijven besparen, maar op individueel niveau gaat de crisis aan de meeste juristen voorbij, aldus mr. drs. Sacco van der Velde van Ebbinge & Company. "Crisis, welke crisis? Als we het journaal mochten geloven verkeerden we in de diepste crisis sinds de Tweede Wereldoorlog, maar op individueel niveau hebben de meeste hoger opgeleiden vrij weinig van een crisis gemerkt. Financiele zekerheid wordt nog steeds als een gegeven beschouwd; daarom zijn zaken als work-life balance zo belangrijk geworden. We zien dat juristen steeds meer onafhankelijk willen zijn en hun eigen leven willen inrichten. Zelfs partners van advocatenkantoren die een andere weg willen inslaan, zonder precies te weten wat hen te wachten staat. Dat was tien jaar geleden echt ondenkbaar. Die ontwikkelingen gaan dusdanig snel, dat organisaties ook in eenzelfde tempo moeten meebewegen willen zij nog aantrekkelijke werkgevers zijn. De advocatuur is bijvoorbeeld nog heel traditioneel. Kantoren zullen beter moeten inspelen op de eisen van de jongere generatie, willen zij de boot niet missen." Volgens Van der Velde is er ook een toegenomen belangstelling voor het werk als zzp'er. "Dat ligt in het verlengde van de wens om onafhankelijk te zijn. Je moet er echter wel het type voor zijn, omdat je nooit helemaal onderdeel van de organisatie bent, sneller aan de kant wordt geschoven en geen zekerheid hebt op het gebied van workflow. Er kleven meer risico's aan, maar daar staat wel een grote vrijheid tegenover." Hbo-juristen ziet Van der Velde nog niet op grote schaal ingezet worden. "De Orde van Advocaten eist natuurlijk nog steeds een meestertitel voor advocaten. Dat begrenst de mogelijkheden van hbo'ers al enorm. Nu zijn het vooral praktische zaken waarvoor zij worden ingezet. Het wachten is op de juridische afdelingen van multinationals."

 

Hbo-juristen
Wanneer de krapte op de arbeidsmarkt voor juristen aan bod komt, komen ook altijd de hbo-juristen weer ter sprake. Enkele bedrijven en kantoren daargelaten, worden hbo'ers nog steeds niet op grote schaal ingezet. Een gemiste kans? Ruud Harinck IVoxius): "Hbo-juristen kunnen prima een plaats binnen een juridische afdeling krijgen, zolang die afdeling maar goed is opgebouwd. Zet een aantal senioren samen met ervaren medewerkers en een aantal junioren. Nu zie ik nog regelmatig zeer ervaren juristen die simpel contractwerk doen." Friso van Deursen (Legal People): "Ook voor de transactiepraktijk zijn hbo-juristen uitermate geschikt, bijvoorbeeld bij het uitvoeren van due diligence."

door Michiel Rohlof